Quy Trình Cấy Bệnh Phẩm Máu

1. Nguyên lý

– Canh thang BHI là môi trường lỏng, giàu chất dinh dưỡng để tăng sinh cho cả vi khuẩn hiếu khí và yếm khí khó mọc. Nếu có sự phát triển của vi khuẩn, chúng sẽ làm thay đổi môi trường canh thang và được quan sát bằng mắt thường.

– Vi khuẩn trong canh thang sẽ được cấy chuyển sang môi trường đặc. Kỹ thuật nuôi cấy, phân lập và định danh kinh điển sử dụng các môi trường thạch đĩa giàu chất dinh dưỡng để nuôi cấy và phân lập vi khuẩn gây bệnh. Các vi khuẩn gây bệnh được định danh dựa vào các đặc điểm về hình thái học, nuôi cấy, một số tính chất chuyển hóa và có thể kết hợp với tính chất kháng nguyên.

2. Trang thiết bị và vật tư cần thiết :

A. Thiết bị 

  • Kính hiển vi quang học.

B. Dụng cụ

– Lame kính

– Dầu soi kính

– Đèn cồn

– Que cấy

– Bình nến thủy tinh

C. Môi trường nuôi cấy

– Chai cấy máu hai phase

– Thạch máu ( BA )

– Thạch Maconkey ( MC )

D. Hóa chất 

– Bộ thuốc nhuộm Gram

3. Kiểm tra chất lượng

– Các loại dụng cụ, hóa chất, môi trường nuôi cấy phải được kiểm tra để đảm bảo
không bị nhiễm bẩn.

– Các loại sinh phẩm, môi trường nuôi cấy phải còn hạn sử dụng và trước khi sử
dụng phải được tiến hành kiểm tra chất lượng để đảm bảo chất lượng.

4. An toàn

– Áp dụng các biện pháp an toàn sinh học cấp II khi xử lý bệnh phẩm và thực hiện xét nghiệm.

– Tất cả các bệnh phẩm được xem như là nguồn nhiễm.

– Sử dụng tủ an toàn sinh học cấp II để tránh nhiễm bẩn và bảo vệ cho nhân viên.

5. Cách lấy bệnh phẩm, vận chuyển và bảo quản

* Chuẩn bị

– Kiểm tra thông tin bệnh nhân : Tên , tuổi, khoa phòng với giấy chỉ định

– Ghi tên, tuổi bệnh nhân lên chai cấy máu

– Giải thích cho bệnh nhân về kỹ thuật và thực hiện

* Kỹ thuật lấy bệnh phẩm

– Rút máu bệnh nhân theo kỹ thuật lấy máu tĩnh mạch từ 3-10ml ( tốt nhất 5ml )

– Xé màng co, rút nắp che ( nắp màu xanh) ra khỏi nắp vặn ( không vặn mở nắp )

– Sát trùng mặt nút cao su của nắp vặn bằng cồn 700 rồi chờ khô

– Chọc kim qua nút cao su, bơm máu vào phase lỏng

– Đậy nắp che lại. Lắc đều đề trộn, trán qua mặt môi trường phase đặc

– Nuôi ủ ở 37 độ C và theo dõi cấy máu theo qui trình cấy máu thông thường

* Vận chuyển và bảo quản:

  • Vận chuyển:
    • Vận chuyển ngay đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt
  • Bảo quản:
    • Có thể bảo quản ở nhiệt độ phòng nhưng không quá 6 tiếng

– Tuyệt đối không bảo quản trong tủ lạnh

* Tiếp nhận bệnh phẩm

– Quan sát tình trạng của bình cấy máu.

– Quan sát điều kiện bảo quản và thời gian vận chuyển phù hợp

– Đối chiếu các thông tin trên phiếu chỉ định xét nghiệm và bình cấy máu. Bổ sung phần còn thiếu (nếu có) vào phiếu yêu cầu. Thông tin về chẩn đoán bệnh giúp xử lý bệnh phẩm tốt hơn.

* Các tiêu chí từ chối bệnh phẩm

– Bệnh phẩm lấy, vận chuyển và bảo quản không đúng qui định.

6. Các bước thực hiện

Ủ ấm bình cấy máu trong điều kiện:

– Nhiệt độ: 35 – 37 độ C

– Khí trường: Bình thường.

– Thời gian: 1 – 7 ngày.

Quan sát bình cấy máu:

– Hàng ngày quan sát bình cấy máu. Nếu có sự phát triển của vi sinh vật, chúng sẽ làm thay đổi môi trường canh thang và được quan sát bằng mắt thường.

– Nhận định sơ bộ vi sinh vật phát triển trong bình canh thang:

+ Staphylococcus aureus thường mọc thành hạt nhỏ đều và có màng dù ở bề mặt.

+ Streptococci thường mọc lắng cặn ở đáy, thành bình như những cục bông hoặc mẩu bánh vụn.

+ Các trực khuẩn Gram âm khi mọc làm canh thang đục đều (trừ Salmonella canh thang vẫn có thể trong, vi khuẩn tạo thành một lớp trắng bên trên đáy bình).

+ Pseudomonas spp. mọc có váng như váng dưa, canh thang đục, đôi khi có bọt.

– Cấy chuyển bình cấy máu dương tính và ủ ấm:

+Lắc đều bình canh thang.

+ Dùng bơm tiêm hút khoảng 0,5 mL canh thang.

+ Nhỏ 1 giọt máu lên lam kính sạch, để khô, cố định rồi nhuộm Gram. Nhận định sơ bộ hình thái, cách sắp xếp, tính chất bắt màu của vi khuẩn.

+ Cấy chuyển máu sang môi trường BA, CA, MC. Dùng que cấy vô trùng ria đều khắp bề mặt thạch để tạo khuẩn lạc (khóm) riêng rẽ.

– Ủ ấm:

+ Ủ ấm môi trường BA, CA ở nhiệt độ 35 –37 độ C tủ ấm CO2/ qua đêm.

+ Ủ ấm môi trường MC ở nhiệt độ 35 – 37 độ C trong tủ ấm thường/ qua đêm.

+ Cấy chuyển “mù” bình cấy máu âm tính sau ủ ấm 4-7 ngày

+ Lắc đều bình canh thang.

+ Dùng bơm tiêm hút khoảng 0,5 mL canh thang.

+ Cấy chuyển máu sang môi trường BA, CA. Dùng que cấy vô trùng ria đều khắp bề mặt thạch.

+ Ủ ấm thạch BA, CA ở nhiệt độ 35 – 37 độ C trong tủ ấm CO2/ qua đêm.

Đọc đĩa thạch sau ủ ấm:

– Quan sát bằng mắt thường sự phát triển của vi sinh vật sau 24 giờ trên tất cả các đĩa và canh thang.

– Nếu thấy vi sinh vật phát triển:

+ Thông báo ngay cho bác sĩ về kết quả chẩn đoán sơ bộ vi sinh vật dựa vào kết quả nhuộm Gram và hình thái khuẩn lạc (khóm).

+ Tiến hành định danh vi sinh vật.

– Nếu không thấy vi sinh vật phát triển, tiến hành nhuộm Gram lại bình cấy máu để định hướng tìm nguyên nhân và khắc phục.

Định danh vi khuẩn và thực hiện kháng sinh đồ:

– Định danh tất cả các vi sinh vật phát triển trên môi trường. Xác định chi và loài của các tác nhân gây bệnh trong vòng 2 giờ sau khi quan sát thấy khuẩn lạc (khóm):

+ Nhuộm Gram khuẩn lạc (khóm).

+ Quan sát hình thái khuẩn lạc (khóm).

+ Xác định tính chất sinh vật hóa học của vi sinh vật và thực hiện kháng sinh đồ bằng máy Auto scan.

7. Diễn giải kết quả

– Dương tính: Phân lập và định danh được vi khuẩn gây bệnh. Trả kết quả tên vi khuẩn đến mức độ chi và/hoặc loài.

– Âm tính: Không tìm thấy vi khuẩn gây bệnh.

8. Hạn chế

– Nồng độ vi khuẩn trong máu thấp nên không phát hiện được.

– Bệnh nhân đã điều trị kháng sinh từ trước.

– Số lượng máu lấy quá ít, không đủ để vi khuẩn phát triển.

– Môi trường nuôi cấy không phù hợp để phát hiện các vi khuẩn đặc biệt.

– Một số bệnh có triệu chứng giống như nhiễm khuẩn huyết, có nhiều trường hợp gây sốt chưa rõ nguyên nhân.

– Một số vi khuẩn khó mọc gây nhiễm khuẩn huyết nhưng không phát triển được trong môi trường nuôi cấy thông thường.

* Lưu ý

– Quy trình này chỉ áp dụng để nuôi cấy vi khuẩn hiếu kỵ khí tùy tiện dễ mọc, không áp dụng cho các vi khuẩn kỵ khí bắt buộc. Kết quả âm tính không có nghĩa là không có vi khuẩn gây bệnh trong bệnh phẩm mà là không tìm thấy căn nguyên vi khuẩn gây bệnh có thể phân lập được bằng quy trình nuôi cấy này.

– Nếu bác sỹ lâm sàng có yêu cầu tìm vi khuẩn gây bệnh hiếm gặp, vi nấm gây bệnh phải ghi cụ thể để tránh bỏ sót.

– Bệnh phẩm lấy, vận chuyển và bảo quản không đúng yêu cầu có thể đưa đến kết quả âm tính hoặc dương tính giả.

9. Lưu trữ hồ sơ

– Lưu trữ thông tin, sao lưu kết quả trên hệ thống

– Lưu trữ thông tin giấy, bản cứng.

 

DMCA.com Protection Status